Nauka i muzyka

40 LAT INSTYTUTU MUZYKI
1971-2011
PUBLIKACJE NAUKOWE
I PŁYTY CD









Tradycje muzyczne na Śląsku Cieszyńskim zawsze były żywe. Mimo skomplikowanej historii, nierzadko dramatycznych losów, politycznych konfliktów i sporów, wreszcie brzemiennego w skutkach rozdarcia społecznej tkanki regionu między dwa kraje w pierwszej połowie ubiegłego wieku, kultura muzyczna zajmowała w życiu mieszkańców ważne miejsce. Stanowiła o ich tożsamości, podkreślała geograficzne korzenie, akcentowała religijne przekonania i reprezentowany światopogląd. Co ciekawe, aktywność twórcza – ta profesjonalna, jak i pielęgnowana amatorska, zarówno w odsłonie ludowej, jak i kościelnej – tworzyła tutaj obraz wielobarwny, naznaczony konglomeratem mieszkających nad Olzą Polaków, Czechów, Austriaków, Niemców i Francuzów, protestantów, katolików i Żydów, miastowych i górali, którzy wszelako najpierw czuli się obywatelami Księstwa Cieszyńskiego.






Mozaikowa struktura społeczna, z konieczności o dużym współczynniku tolerancji, zaowocowała powstaniem wielu różnorodnych, uzupełniających się muzycznych inicjatyw. Już w XVIII wieku działały na Śląsku Cieszyńskim kapele kościelne i świeckie, a w kolejnym stuleciu prężną działalność koncertową prowadziła miejska kapela zawodowa, a u progu XX wieku powstała orkiestra studencka Józefa Bernatsika. Ponadto funkcjonowały szkoły muzyczne, chętnie śpiewano w licznych chórach, muzykowano w zespołach wokalno-instrumentalnych, grano w ludowych kapelach, pisano pieśni, wykonywano ludowe opery i śpiewogry, w końcu zbierano folklor muzyczny i publikowano rezultaty etnomuzykologicznych peregrynacji.







W tak płodnym twórczo środowisku, na fali narodowego przebudzenia oraz dbałości o rodzimą edukację młodzieży, w 1904 roku Polskie Towarzystwo Pedagogiczne zorganizowało w Cieszynie Letni Kurs Uniwersytecki dla nauczycieli. W tym samym roku powołano do istnienia Męskie Seminarium Nauczycielskie, założone przez Macierz Szkolną dla Księstwa Cieszyńskiego. Siedem lat później zyskało ono siedzibę, która do dziś jest architektoniczną koroną uniwersyteckiego kampusu. Po dalszych 60 latach pedagogiczną placówkę w cieszyńskim Bobrku przekształcono w Wyższe Seminarium Nauczycielskie, organizacyjnie będące filią Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Priorytetem było kształcenie studentów w zakresie filologii polskiej, historii z wychowaniem obywatelskim oraz nauczania początkowego z wychowaniem muzycznym. W 1971 roku to ostatnie zostało zastąpione nowym kierunkiem – Wychowaniem muzycznym. Jednocześnie wykształcił się artystyczno-pedagogiczny profil uczelni, a edukacja muzyczna stała się specjalnością cieszyńskiego ośrodka.







Minęło 40 lat.
Uniwersytet w Cieszynie przechodził organizacyjne przeobrażenia, raz po raz pracownicy musieli odnajdywać się
w nowych warunkach społecznych i politycznych, ale nigdy ośrodek nie zarzucił misji wychowania kolejnych pokoleń muzyków instrumentalistów, dyrygentów, kompozytorów, badaczy muzyki i nauczycieli. Znajdziemy w tym gronie postacie wybitne, które na trwałe wpisały się w muzyczną panoramę regionu, Polski, świata, ale i pokaźną armię osób, które żmudną pracą u podstaw, w szkołach, domach kultury i parafiach, walczą o większą wrażliwość młodzieży. Wiedzę przekazywali im przez dekady związani z uczelnią nad Olzą wyśmienici artyści i pedagodzy.











Z kompozytorskich osobowości trzeba wymienić grywanych
w Polsce i za granicą, długo związanych z Uniwersytetem Śląskim: Ryszarda Gabrysia - współtwórcę i pierwszego dyrektora Instytutu Muzyki, Józefa Świdra – wieloletniego dyrektora Instytutu Muzyki, a także Edwarda Bogusławskiego, Aleksandra Glinkowskiego, Antoniego Poćwierza i Jana Wincentego Hawela. Na scenie muzyki współczesnej są obecni również młodsi twórcy: Małgorzata Hussar, Aleksander Lasoń, Eugeniusz Knapik, Andrzej Dziadek, Wiesław Cienciała (dyrektor Instytutu Muzyki w latach 2002-2003
i dziekan Wydziału Artystycznego 2008-2012), Piotr Radko
i Krzysztof Gawlas. Nie sposób pominąć znakomitych twórców muzyki filmowej i teatralnej, nieżyjącego już Tadeusza Kocybę oraz współpracującego z uczelnią do dziś Zenona Kowalowskiego.







Wśród pierwszych teoretyków muzyki i folklorystów ówczesnego Zakładu Teorii Muzyki znaleźli się:
Bożena Blechert, Ewa Bocek-Orzyszek, Janina Cybulska, Bożena Gieburowska, Irena Cofała-Giel, Alojzy Suchanek, Włodzimierz Niedzielski,
współpracowali z Zakładem:
Edward Bogusławski, Wiktor Gadziński, Aleksander Glinkowski, Erwin Gondzik, Włodzimierz Goriszowski,
Natalia Nowak, Katarzyna Olbrycht
(prodziekan Wydziału Pedagogiczno-Artystycznego w latach 1987-1990 i dziekan Wydziału Pedagogiczno-Artystycznego w latach 1990-1993
oraz 1993-1996), Antoni Poćwierz, w późniejszym okresie - Janusz Budak, Grzegorz Zmuda, Magdalena Dziadek, Anna Kochańska, Anna Siemińska, Magdalena Wołczek-Stochniol, Irena Burczyk,
jak również zmarli:
Adolf Dygacz, Józef Kubik i Tadeusz Natanson (dyrektor Instytutu Muzyki w latach 1984-1985)
oraz wciąż naukowo aktywni byli pracownicy:
Alojzy Kopoczek (dyrektor Instytutu Muzyki przez kilka kadencji), Daniel Kadłubiec, Jolanta Szulakowska-Kulawik i Andrzej Wójcik.
Z obecnie zatrudnionych, najbardziej rozpoznawalnymi
w środowisku naukowym są:
Krystyna Turek (dyrektor Instytutu Muzyki w latach 2003-2008), Jadwiga Uchyła-Zroski (prodziekan Wydziału Artystycznego w latach 2002-2008), oraz młodsi: Bogumiła Mika (prodziekan Wydziału Artystycznego w latach 2008-2012), Magdalena Szyndler, Daniel Cichy i Zenon Mojżysz.







Działalność naukowo-dydaktyczną w zakresie pedagogiki muzycznej zapoczątkowali w Cieszynie m.in.: Helena Danel-Bobrzyk, Jan Chrzanowski, Alina Kopoczek, Krystyna Lubos, Artur Bień, Zofia Gładyszewska, Alojzy Kopoczek, Krystyna Suszka, Urszula Pępkowska, Alojzy Kopoczek, Brunon Rygiel, Alojzy Suchanek, Joachim Hanslik, Władysław Wilczak, Oswald Bugel, Ewa Kalemba, Ewa Mentel, Jerzy Poloczek, Włodzimierz Romanowski, Danuta Uhl, Zbigniew Niemczyk, Janusz Budak, Piotr Gruchel, Krystian Latocha,
a dziś kontynuują ją pedagodzy z Katedry Dyrygowania
i Dydaktyki Muzycznej - Joanna Glenc, Leszek Pollak, Małgorzata Mendel-Miśka, Jadwiga Sikora, Aleksandra Zaman, Irena Kmieć, Danuta Zoń-Ciuk, Ewa Bogdanowicz, Grażyna Durlow, Bartosz Jaśkowski, Karol Pyka.







Ważną gałęzią działalności dawnego Instytutu Pedagogiki Muzycznej, w 2000 roku przemianowanego w Instytut Muzyki, jest działalność artystyczna. Kadrę jednostki tworzyło wielu znanych instrumentalistów, dyrygentów, kompozytorów
i wokalistów.

Od początku w cieszyńskim kampusie znaczącą rolę odgrywała pedagogika chóralna.
Wymienić tu należy przede wszystkim Halinę Goniewicz-Urbaś - wieloletnią dyrygentkę chóru Harmonia, Helenę Danel-Bobrzyk - współtwórczynię cieszyńskiego ośrodka akademickiego i dziekana pierwszych kadencji, dyrygentkę chóru Harmonia w latach 1974-1978, a następnie chóru Kontrapunkt i żeńskiego chóru kierunków Nauczania Początkowego i Wychowania Przedszkolnego, wychowankę Haliny Goniewicz-Urbaś i od kilkunastu lat dyrygenta akademickiej Harmonii - Izabellę Zielecką-Panek, a także Annę Szostak-Myrczek - inicjatorkę powstania i dyrygenta słynnego zespołu Camerata Silesia oraz Aleksandrę Paszek-Trefon – dyrygentkę chóru Instytutu Pedagogiki Muzycznej.



W zakresie dyrygentury szczególną aktywnością artystyczną wyróżniają się: Hilary Drozd - skrzypek i dyrygent studenckiej orkiestry smyczkowej, Waldemar Sutryk - dyrygent
i kompozytor, a także Stanisław Śmietana - specjalista
w zakresie prowadzenia orkiestr dętych oraz dyrygent Cieszyńskiej Orkiestry Dętej Uniwersytetu Śląskiego.
Na estradach koncertowych często goszczą chóry kierowane przez dyrygentów z Katedry Dyrygowania i Dydaktyki Muzycznej.







Wokalistyka reprezentowana jest przez Ewę Mentel
i Grażynę Heller
, a także śpiewaków operowych -
Sabinę Olbrich-Szafraniec i Huberta Miśkę.







W Instytucie Muzyki najliczniej reprezentowaną grupą pracowników byli i są do chwili obecnej instrumentaliści.
W 40-letnią historię cieszyńskiego Instytutu wpisało się wielu artystów odnoszących sukcesy w Polsce i poza granicami kraju.


W gronie pierwszych pracowników Zakładu Dydaktyki Instrumentalnej pod koniec lat 70. XX wieku znaleźli się m.in.:
Jadwiga Adamczyk (pianistka), Hilary Drozd (skrzypek), Barbara Grzybek (pianistka), Nikos Gutkidis (akordeonista), Michalina Jochemczyk-Mura (pianistka), Krystyna Kurzeja (pianistka), Tadeusz Myrdacz (pianista), Anna Kozubska (pianistka), Jan Chrzanowski (akordeonista), Stefan Kyrcz (klarnecista i gitarzysta), Edward Londzin (skrzypek), Adam Mendera (pianista), Maria Kubica-Skarbowska (pianistka), Zbigniew Pytel (pianista), Marian Prax (pianista), Irena Protasewicz (pianistka), Bogdan Firla (gitarzysta), Wojciech Musialik (pianista), Artur Bień (akordeonista), Adam Podrez (pianista), Bogdan Precz (akordeonista), Piotr Bogaczewski (akordeonista) oraz współpracownicy Zakładu:
Barbara Cienciała (pianistka), Bogdan Firla (gitarzysta), Zbigniew Kalemba (pianista), Maria Kulej (pianistka), Wanda Swaczyna (pianistka), Witold Szulakowski (skrzypek), Bogusława Ścigała (pianistka), Bolesław Śliwiński (flecista),
a do dziś pracują:
Magdalena Jasińska-Żaba (pianistka), Jerzy Mazak (klarnecista), Janusz Seligman (pianista) – zastępca dyrektora Instytutu Wychowania Muzycznego i Plastycznego (1976-1980), pełnomocnik Rektora UŚ ds. filii w Cieszynie (1981-1982), dziekan (1981-1984) i prodziekan Wydziału Artystycznego w latach 1990-1993 oraz 2002-2005, Maria Warchoł-Sobiesiak (pianistka).








Z Katedrą Instrumentalistyki od wielu lat związani są znakomici pianiści: Anna Jursa, Piotr Cirbus, Janusz Piecha, Witold Pieńkowski.

Swoją obecność w Cieszynie zaznaczyli również: Joachim Pichura (akordeonista), Włodzimierz Romanowski (dyrygent
i kompozytor), Jerzy Michalski (dyrygent), Franciszek Prus (akordeonista) oraz wybitni pianiści - Józef Stompel i Rudolf Bernatik, a także muzycy Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach – Bernard Turek (perkusista), Bonawentura Nancka (kontrabasista), Janusz Bogłowski (trębacz).








Wzmożoną działalność pedagogiczną i koncertową na rodzimych i zagranicznych estradach prowadzą: gitarzyści - Tomasz Spaliński, Jacek Płosa i Karol Ferfecki (pierwszy
w Polsce samodzielny pracownik naukowy w zakresie gry na gitarze elektrycznej), organiści - Bogumiła Dunikowska, Zygmunt Antonik i Tomasz Orlow, skrzypkowie - Marcin Hałat, Krzysztof Durlow i Adam Wagner, flecistka - Aldona Ślusarz, aranżer i pianista – Karol Pyka, wiolonczelistka - Urszula Mizia, saksofonista i flecista - Marcin Żupański, oraz pianiści - Michał Korzistka (dyrektor Instytutu Muzyki w latach 2008-2012), Maria Warchoł-Sobiesiak, Regina Michalak, Anna Miech, Agata Adamczyk, Agnieszka Kopińska, Witold Pieńkowski, zmarły w 2011 roku Janusz Polański.








Ośrodek cieszyński może poszczycić się nie tylko prowadzoną
z rozmachem działalnością koncertową pedagogów, którzy rozwijają kariery solowe, zespołowe i dyrygenckie w Polsce
i za granicą. Dumą akademickiej społeczności jest Chór Uniwersytetu Śląskiego Harmonia, bezpośredni spadkobierca założonego w 1908 roku w Cieszynie Towarzystwa Śpiewaczego Harmonia, laureat licznych konkursów śpiewaczych, zapraszany do udziału w wielu koncertach
o randze ogólnopolskiej i międzynarodowej, wielokrotnie wyróżniana Cieszyńska Orkiestra Dęta Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, orkiestra smyczkowa, liczne zespoły rozrywkowe i folklorystyczne.






Równolegle z działalnością artystyczną w Instytucie Muzyki prowadzone są badania naukowe. Ich zakres dotyczy etnomuzykologii, teorii muzyki, estetyki muzyki współczesnej
i pedagogiki muzycznej. Naukowcy ogłaszają wyniki badań na konferencjach naukowych w Polsce, Europie, Stanach Zjednoczonych i Azji, publikują artykuły w rodzimych
i zagranicznych periodykach naukowych.


Daniel Cichy
Piotr Cirbus
[Cieszyn 2011]