Nauka i muzyka

Setna rocznica urodzin
Jana Sztwiertni




Program obchodów setnej rocznicy urodzin
Jana Sztwiertni

Uroczystości jubileuszowe na Śląsku Cieszyńskim i w Katowicach


Sesja naukowa
"Jan Sztwiertnia - człowiek i dzieło"


Koncert galowy
"Jan Sztwiertnia - pro memoria"


Wieczór wspomnień o Janie Sztwiertni
"Ten się w Europie nie zmieści"


Spotkanie Poświęcone postaci i muzyce
Jana Sztwiertni

Oddział Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego w Katowicach


"Symfonia niedokończona"
esej Ryszarda Gabrysia
Oddział Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego w Katowicach


Koncert rocznicowy pamięci kompozytorów
Jana Sztwiertni i Jana Gawlasa

Kościół ewangelicki Zmartwychwstania Pańskiego w Katowicach


Janowi z Beskidu w 100 rocznicę urodzin
Koncert poświęcony pamięci kompozytora



Publikacje

Jan Sztwiertnia
SAŁASZNICY

Opera ludowa w dwóch aktach
do libretta Ferdynanda Dyrny
Głosy z fortepianem



Prezentowane wydawnictwo stanowi kontynuację prac badawczych nad twórczością Jana Sztwiertni, jakie prowadzone są od szeregu lat w cieszyńskim Instytucie Muzyki Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, w ramach programów naukowych.
Materiał przygotowany został w oparciu o zachowane szkice kompozytora w wersji na głosy i fortepian. Rękopisy te nie stanowią typowego wyciągu fortepianowego, chociaż często są tak nazywane w pojawiających się spisach utworów kompozytora. Przypuszczać należy, iż były raczej pierwotnym zapisem pomysłów poszczególnych fragmentów śpiewanych dzieła. Dopiero praca nad partyturą albo utwierdzała Sztwiertnię w przekonaniu o właściwym doborze melodycznym, harmonicznym i tekstowym poszczególnych części, albo dokonywał w nich zmian. W większości przypadków są to różnice niewielkie, ale w porównaniu z notacją orkiestrową pojawia się także kilka zupełnie nowych wersji niektórych pieśni.

Przygotowany zbiór ma więc znaczenie dokumentacyjno-historyczne. Może także posłużyć jako materiał do koncertowych prezentacji.


Redaktor serii Muzyka:
prof. zw. dr hab. Krystyna Turek
Opracowanie materiałów i redakcja tekstu nutowego:
Hubert Miśka
Piotr Cirbus
Współpraca redakcyjna: Małgorzata Hussar
Opracowanie graficzne: Hanna Gawlas
Recenzent: prof. Feliks Widera


Publikacja sfinansowana przez Uniwersytet Śląski.
©2011 Copyright by Uniwersytet Śląski.

ISMN: 979-0-9013382-0-3


Pozycję można nabyć w Wydawnictwie UŚ








Jan Sztwiertnia
PIEŚNI

na głos z fortepianem



zmarłego przedwcześnie w obozie koncentracyjnym
w Gusen w 1940 roku (1911–1940).

Jest to pierwsza publikacja wszystkich zachowanych pieśni kompozytora na głos solowy z fortepianem.


Materiał do druku przygotowany na podstawie rękopisów Jana Sztwiertni znajdujących się w zbiorach Archiwum Śląskiej Kultury Muzycznej przy Bibliotece Głównej Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach, a także wydanych w 1946 roku Pieśni nadolziańskich. W opublikowanym zestawieniu nutowym naniesione zostały drobne propozycje muzyczno-tekstowe. Kolejność pieśni jest chronologiczna, zgodna z kolejnością ich powstawania w latach 1928–1940.


Redaktor serii Muzyka:
prof. zw. dr hab. Krystyna Turek
Redakcja tekstu nutowego: Piotr Cirbus
Materiały opracował: Hubert Miśka
Recenzent: prof. Feliks Widera


Publikacja sfinansowana przez Uniwersytet Śląski.
© 2009 Copyright by Uniwersytet Śląski.

ISBN: 9788391017760





Przypadająca w roku 2011 setna rocznica urodzin Jana Sztwiertni, wiślańskiego kompozytora, organisty i nauczyciela, studenta Konserwatorium Muzycznego w Katowicach, staje się dobrą okazją aby po raz kolejny sięgnąć do jego niepublikowanych utworów.

Jan Sztwiertnia przyszedł na świat 1 czerwca 1911 roku w Ustroniu. Regularną naukę muzyki rozpoczął w 1925 roku w Seminarium Nauczycielskim w Cieszynie. Krótko związany z cieszyńską szkołą muzyczną, w 1937 roku podjął studia w zakresie pedagogiki muzycznej i kompozycji w katowickim Konserwatorium. W czerwcu 1939 roku otrzymał stypendium na dalsze kształcenie kompozytorskie w Paryżu. Wybuch wojny przerwał te plany. Aresztowany przez Niemców, zmarł w sierpniu 1940 roku w obozie koncentracyjnym w Gusen, mając zaledwie 29 lat.

Spośród licznych kompozycji Sztwiertni na uwagę zasługują: poemat symfoniczny Śpiący rycerze w Czantorii, Stylizowane tańce śląskie na orkiestrę, Suita beskidzka oraz liczne utwory kameralne. Pokaźną grupę stanowią także pozycje wokalne na głos solowy i różne zespoły chóralne. Jest wreszcie Sztwiertnia autorem jedynego utworu scenicznego - opery ludowej Sałasznicy. Kompozycja powstała w oparciu o libretto Ferdynanda Dyrny (1875 – 1957), pisarza, aktora i reżysera, a także działacza narodowego i społecznego. Pracę nad Sałasznikami rozpoczął w 1932 roku i doprowadził ją do końca w ciągu niecałych 12 miesięcy, poprawiając i uzupełniając swoje dzieło właściwie do końca życia. Partytura Sałaszników przetrwała wojnę i wraz z wieloma innymi rękopisami Sztwiertni przechowywana jest w Archiwum Śląskiej Kultury Muzycznej przy Bibliotece Głównej Akademii Muzycznej w Katowicach pod sygnaturą 16R. Struktura dzieła, od sugestii twórcy libretta proponującego określenie „wodewil”, poprzez nazwę tej formy samego autora muzyki - „operetka regionalna”, ewoluowała wraz z dojrzewaniem muzycznym kompozytora i w ostatecznym kształcie zbliżyła się do formy operowej. Wskazuje na to dopisana uwertura, rozbudowane partie chóralne, muzyka baletowa i wreszcie pełny, symfoniczny skład orkiestry. Wszystkie fragmenty wokalne w Sałasznikach, m.in. arie, duety, tercety, zapisane zostały w konwencji wodewilowej jako pieśni, a w kompozycji jest ich łącznie 21.

Prezentowane wydawnictwo stanowi kontynuację prac badawczych nad twórczością Jana Sztwiertni, jakie prowadzone są od szeregu lat w cieszyńskim Instytucie Muzyki Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, w ramach programów naukowych . Materiał przygotowany został w oparciu o zachowane szkice kompozytora w wersji na głosy i fortepian. Rękopisy te nie stanowią typowego wyciągu fortepianowego Sałaszników, chociaż często są tak nazywane w pojawiających się spisach utworów kompozytora. Przypuszczać należy, iż były raczej pierwotnym zapisem pomysłów poszczególnych fragmentów śpiewanych dzieła. Dopiero praca nad partyturą albo utwierdzała Sztwiertnię w przekonaniu o właściwym doborze melodycznym, harmonicznym i tekstowym poszczególnych części, albo dokonywał w nich zmian. W większości przypadków są to różnice niewielkie, ale w porównaniu z notacją orkiestrową pojawia się także kilka zupełnie nowych wersji niektórych pieśni.


Przygotowany zbiór ma więc znaczenie dokumentacyjno-historyczne. Może także posłużyć jako materiał do koncertowych prezentacji pieśni, które - choć powstały w młodzieńczej wyobraźni kompozytora - świadczą niewątpliwie o jego talencie twórczym. Wartość utworu zawiera się również w jego ludowym podłożu, w pięknej niewymuszonej stylizacji, w naturalności i wzruszeniu jakie towarzyszą każdej melodii.